Wat is beeldende therapie?

Beeldende therapie is een therapievorm uit de vaktherapie met als doel psychologische acceptatie-, veranderings- en ontwikkelingsprocessen te bewerkstelligen. Belangrijk is de dialoog tussen de cliënt, de werkstukken en de beeldende therapeut. Via expressie leert de cliënt te ervaren en uit te drukken wat met woorden soms moeizaam gaat. Het doen en ervaren staat centraal in de therapie. Beeldende therapie onderscheidt zich van andere vormen van therapie omdat men werkstukken maakt die een blijvend karakter hebben. De beeldende therapeut gebruikt beeldende middelen en onderbouwde methodieken om onbewuste behoeften en gevoelens bewust en zichtbaar te maken. Hierdoor kan de cliënt inzicht krijgen, emotioneel verwerken en verrijken. Het emotioneel, cognitief of lichamelijk functioneren kan vooruit gaan. De te gebruiken technieken en materialen sluiten aan bij de doelstelling, doelgroep, de methodiek en visie van de beeldende therapeut. Als basismateriaal wordt gebruik gemaakt van teken- en schildermateriaal maar vaak ook van klei, steen en hout.Voor beeldende therapie hoeft de cliënt niet goed te kunnen tekenen of schilderen. Het gaat immers niet om mooie dingen te maken maar het een belangrijke stap naar een positieve zelfbeleving of probleemverwerking. Binnen de beeldende therapie krijgt de cliënt alle ruimte om te experimenteren en te spelen met mogelijkheden. De eigen manier van vormgeven staat centraal. Soms werkt het beter om vanuit de zintuigen aan de slag te gaan waardoor gedachten, problemen, blokkades en verlangens sneller helderder en geuit kunnen worden. Er is vrijwel altijd een relatie tussen hoe het beeldend materiaal gebruikt wordt en hoe men in het leven staat. Het bespreken en bewust worden van de betekenis van het beeldend werk is een manier zijn om beter te begrijpen wat zich afspeelt op het gebied van gevoelens. In de loop van de therapie krijg de cliënt hier meer zicht op. Al doende wordt geëxperimenteerd met wat en hoe men zou willen veranderen.  Beeldende therapie is er voor kinderen, jongeren en volwassenen. Er wordt individueel gewerkt  maar er kan ook gewerkt worden in (kleine)groepen, (deel)gezinnen zoals ouder-kind, systemen zoals ouder-kind, gezin of relatie.

Beeldende therapie voor volwassenen

Beeldende  therapie kan volwassenen helpen die vastlopen in hun dagelijks leven door bijvoorbeeld emotionele en/of sociale problemen, conflicten, eenzaamheid, overmatige stress of burn-out, levensgebeurtenissen zoals verlies, echtscheiding of ziekte, problemen rondom ouder worden en/of mantelzorg. De rol van de beeldende therapeut is niet het 'beter maken' van de cliënt maar het helpen vlottrekken waar hij is vastgelopen. De cliënt krijgt door beeldend te werken zicht op zijn problemen en hij leert wat de beste manier is om moeilijkheden te overwinnen. De beeldende therapeut biedt materialen en opdrachten aan die aansluiten bij de behoeften van de cliënt.

Doelen worden gesteld op de volgende gebieden:

Emotionele problemen zoals het verwerken van traumatische ervaringen of het leren uiten en vormgeven van emoties.
Gedragsmatige problemen zoals het leren chaotisch gedrag tegen te gaan door bijvoorbeeld te leren structureren, verminderen van probleemgedrag, leren beter om te gaan met frustraties, leren om controle te verminderen, concentratie leren verhogen, doorzettingsvermogen vergroten.
Conflictverwerking zoals om leren gaan met tegenstellingen, conflicten leren vormgeven en verwerken.
Ego-versterking zoals ontdekken en uitbreiden van mogelijkheden en onmogelijkheden, vergroten van zelfbeeld, leren accepteren van grenzen en beperkingen, ontwikkelen van eigenheid en identiteit.
Sociaal functioneren zoals leren samenwerken, leren kijken en luisteren naar anderen, bevorderen van assertiviteit, leren grenzen te stellen, rekening leren houden met anderen.

Aanmelding en procedure

U kunt zich zelf aanmelden voor beeldende therapie. Ook kunt u doorverwezen worden door uw huisarts, psycholoog psychiater of andere hulpverlener. Na aanmelding volgt een kennismakingsgesprek. Mocht u besluiten dat beeldende therapie voor u de juiste vorm is dan wordt gestart met een observatieperiode van drie à vier keer. Daarna worden de bevindingen en een eventueel vervolgtraject besproken. Na aanmelding volgt een kennismakingsgesprek waarin de aard en oorzaak van de problemen worden onderzocht. Aansluitend wordt op grond van de hulpvraag een behandelplan opgesteld. Hierna wordt er vier à vijf keer aan de slag gegaan waarna de therapie wordt geëvalueerd en doelen worden gesteld. De beeldende therapie wordt in overleg met u afgerond als het gestelde doel is bereikt. Zodra het eind van de therapie in zicht komt, bespreekt de therapeut dit bijtijds u. Er wordt toegewerkt naar een afronding en er is aandacht voor het afscheid. Dit is een goed moment om alle werkstukken weer eens te bekijken. Dit kan de cliënt helpen om zijn groei van de afgelopen maanden te zien.

Beeldende therapie voor kinderen en jongeren

Ook kinderen kunnen problemen hebben die ze niet alleen kunnen oplossen. Zij vinden het lastig om hierover te praten maar zij kunnen zich wel uiten in het beeldend materiaal zoals verf, klei, hout of papier. In beeldende therapie krijgt het kind de gelegenheid om gedachten en gevoelens op zijn eigen manier vorm te geven. Doel is om die veranderingsprocessen in gang te zetten die het kind nodig heeft om zich beter te kunnen ontwikkelen. Het gaat er bij beeldende therapie niet om iets "moois" te maken. Het kind hoeft dus niet goed te kunnen tekenen of schilderen. Wat het kind maakt is altijd goed. Kinderen zijn bijvoorbeeld niet tevreden over zichzelf, snel boos, verdrietig of bang. Andere kinderen weten weer niet zo goed wie ze zijn of wat ze willen. In beeldende therapie wordt gewerkt aan specifieke, vooraf overeengekomen doelen. De therapeut biedt de materialen en opdrachten aan die aansluiten bij de belevingswereld en de veranderingsprocessen van het kind. Dit kan individueel of in groepsverband gebeuren.

Hoe kunt U uw kind aanmelden?

Een ouder/opvoeder kan een kind zelf aanmelden voor beeldende therapie. Ook kunnen ouders / opvoeders doorverwezen worden door CJG, huisarts, psychiater of andere hulpverlener. Na aanmelding volgt een kennismakingsgesprek waarin de hulpvraag wordt geïnventariseerd en behandelplan opgesteld, besproken en ondertekend. Na ongeveer drie à vier observatiesessies worden de eerste bevindingen met de ouders/verzorgers besproken. Leerdoelen worden geformuleerd en eventueel een vervolgtraject besproken.  De duur van de therapie is afhankelijk van de hulpvraag en wordt altijd in overleg met ouder(s)/opvoeders  en kind besproken. Een sessie beeldende therapie duurt 45 minuten.

Werkwijze

Beeldende therapie start met een observatieperiode waarin het kind verschillende materialen en opdrachten krijgt aangeboden. Een kind krijgt door het aanbieden van verschillende creatieve, spel- en bewegingsactiviteiten de mogelijkheid om nieuwe ervaringen op te doen en te laten zien waar zijn kracht zit. Belangrijk is hierbij dat een kind plezier ervaart en zich veilig, geborgen en geaccepteerd voelt. De behandeldoelen worden zowel met u als met uw kind zelf besproken, voor zover dit kan. Doelstellingen zijn onder te verdelen in 'omgaan met emoties', 'ego-versterking', 'sociale vaardigheden', 'structuurhantering' en 'gedrag'. Er wordt met verschillende methodieken gewerkt zoals creatieve procestheorie die uitgaat van de  eigenschappen van de creatieve materialen en  oplossingsgerichte methodiek, wat betekent dat therapeut samen met het kind op zoek gaat naar de oplossingen die het kind zelf in zich heeft. Binnen directieve therapie gaat men ervan uit dat gedachten van invloed zijn op de beoordeling van een situatie, wat invloed heeft op het gevoel en gedrag. Directieve therapie kan gevoel en gedrag invloed worden door gedachten te veranderen. Daarnaast worden in groepjes en bij individueel werken ook onderdelen uit diverse sociale vaardigheidstrainingen besproken en gebruikt.

Gezins-Creatieve-Therapie-methode (GCT)

Soms is het thuis minder gezellig en is het goed om samen aan de slag te gaan. Bij ouders kan er behoefte zijn aan handvatten in de omgang met hun kinderen. Het GCT-aanbod bestaat uit tien bijeenkomsten waarvan acht met de kinderen en kent daarin zes opeenvolgende fases. De therapie is bij uitstek geschikt voor ouders die adviezen en tips (verbale ouderbegeleiding) willen omzetten in daadwerkelijk handelen en die willen onderzoeken wat werkt in de ‘praktijk’ van het eigen gezin. Bij GCT wordt het gezin in beweging gebracht door het inzetten van goed doordachte beeldende opdrachten. Aan de hand van door de ouders opgestelde werkpunten kunnen daarin nieuwe interacties worden geoefend. Tijdens de voorbespreking helpt de therapeut de ouder(s) afspraken te maken hoe ze de opdracht samen met de kinderen zullen gaan uitvoeren. De therapeut stelt zich daarbij op als coach van de ouder(s) op basis van de werkpunten. De eerste succeservaringen kunnen zo worden geboekt. De gezinsleden ervaren daarmee dat ze in staat zijn positiever met elkaar om te gaan. CGT methodiek is afgelopen jaren intensief onderzocht bij de Bascule te Amsterdam.

Probleemgebieden

Sommige kinderen en jongeren zijn niet tevreden over zichzelf, zijn snel boos, verdrietig of bang. Anderen weten weer niet zo goed wie ze zijn of wat ze willen of “zitten niet lekker in hun vel”. Er wordt uitgegaan van de problematiek, mogelijkheden en belangstelling van het kind. De methodieken worden aangepast aan het kind: het kind staat centraal. Methodieken en trainingen op het gebied van sociaal emotionele ontwikkeling die het kind op school al gebruikt, kunnen onderdeel uitmaken van de beeldende therapie. De kinderen zijn in staat het geleerde spelenderwijs toe te passen door op maat aangereikte handvatten.
Beeldende therapie kan worden toegepast bij kinderen en jongeren met een ontwikkelingsstoornis zoals ASS of ADHD, met hechtingsproblematiek, met dwang, of bij kinderen en jongeren die willen werken aan zelfvertrouwen, die hun sociale vaardigheden willen verbeteren die te maken hebben met pesten (gepest worden als zelf pesten), die te maken hebben met trauma, verlies of verdriet, die (faal)angstig zijn.

Voorbeelden leerdoelen:

Ontdekken waar ik goed in ben. Minder angstig zijn en zelfvertrouwen krijgen. Vrienden leren maken. Ruzie leren voorkomen en oplossen. Leren omgaan met mijn woedebuien. Leren omgaan met mijn beperking. Emoties leren begrijpen en uiten. Leren op een fijne manier om te gaan met andere kinderen. Leren voor mijzelf op te komen. Positief leren denken en doen. Mijzelf accepteren zoals ik ben.

Het werken in groepen

Indien er genoeg aanmeldingen zijn dan kan gewerkt worden in groepjes. Kinderen en jongeren kunnen zo ook van elkaars ervaringen leren en daarnaast naar elkaar luisteren. Ook samenwerkingsopdrachten kunnen deel uitmaken van een groepssessie. Daarnaast zijn trainingsgroepen mogelijk met specifieke thema’s zoals: het leren structureren, wie ben ik en leren samenwerken. Een groepssessie duurt 1,5 uur.